Փոքր տուն, մեծ խնդիրներ. «Ո՞ւր կարող եմ գնալ…»

Հուլիսի 5, 2010


Փոքր տուն, մեծ խնդիրներ. «Ո՞ւր կարող եմ գնալ…»

Ռուզաննա Ամիրաղյան

 

«Մեր թաղայիններից մեկը, Աստված իրան օրհնի, բերեց մեզ էս տարածքը, ասեց` թե կարաս մի բան անե՜ս… Էկանք: Ահավոր զիբիլանոց էր, խոլերայի բուն: Սաղով` էրեխեքիս հետ աշխատելով, դզեցինք, էս դոմիկը առանք, բերեցինք»,- ասում է երեք զավակների` որդու, երկու դստեր ու նրանց մանկահասակ երեք երեխաների հետ Երևանի Շենգավիթ համայնքում ապրող Անուշ Մանուկյանը:

«Շշի գործ էի անում, ժավելը կաշկայով ծախում էի: Մի կերպ էսի առա, երեխեքիս հավաքեցի իրար վրա»,- պատմում է Անուշը:

48-ամյա այս կինն իր ուսերին առած ընտանիքի հոգսերի բեռը` իր «դոմիկը» ձեռք է բերել ութ տարի առաջ: Հողատարածքը, որի վրա այժմ դրված է տնակը, սեփական ձեռքերով Մանուկյանները մաքրել են ոչ միայն աղբից, այլև` քարերից: Այս համեստ կացարանը, այդուհանդերձ, բարելավում է նախորդ «բնակավայրի» համեմատ, գտնվում էր Կարմիր բլրի մոտակայքում գտնվող գերեզմանոցի տարածքում:

«Մի ծանոթ կար` մեր հարևաններից էր, ասեց` տեղ կա, տարավ տեղը ցույց տվեց»:

«Վարձով էինք ապրում: Վարձը որ չկարողացանք տայինք, տնից հանեցին, մնացինք դուրսը: Հետո գերեզմանոցում էինք ապրում: Տուն չունեինք, պայմաններ չունեինք: Գիշերը վախից արթուն նստում էինք, կարիճների հետ, էրեխեքին գրկում, նտում էի, որ լույսը բացվեր, մինչև լուսանալը… Որ ուզենայինք էլ քնեինք, չէինք էլ կարա: Գլխներիս վրա պանելներ էին, հոսանքի պադստանցիա էր, քանդել էին, մենք էլ գնացել-մտել էինք ընդեղ: Սաղ շուրջը գերեզման էր»,-պատմում է Անուշը:

Մանուկյաններն այս վիճակում հայտնվեցին 14 տարի առաջ, երբ Անուշի ամուսնու ծնողներն իրեն տնից վռնդեցին: Տանիքից զրկված կինը երեք անչափահաս ու առողջության ժառանգական լուրջ խնդիրներ ունեցող երեխաների հետ հայտնվեց փողոցում:

Ամուսնու հոգեկան հիվանդությունը ժառանգել են նաև Անուշի զավակները. որդին` 30-ամյա Արմենը և 26-ամյա Արմինեն: Հիվանդությունը, բարեբախտաբար, շրջանցել է կրտսեր դստերը` Լիլիթին:

«Տղես ոչինչ չի կարա անի: Աշխատանքի ի վիճակի չի: Բանակ տեղը ծեծել են` պոչկեքը ջարդել են: Փախավ, դատվավ, մինչև հիմա էլ միզապարկի էդ բուժումը չեմ կարա անեմ: Ինքը 30 տարեկան տղա ա, միզում ա տակը, ոչ կարում եմ հիվանդանոց տանեմ, ոչ կարում եմ մի օգնություն տամ…»,- շարունակում է Անուշը:

Ամուսնալուծությունից հետո, նախկին ամուսնու ծնողների ընտանիքում տեղի ունեցած փոփոխություններով պայմանավորված Անուշն ու երեխաները զրկվում են գրանցումից:

Բանակից վերադառնալուց հետո Արմենը, այնուամենայնիվ, զինգրքույկը ստանում է իրենց նախկին գրանցման վայրի զինկոմիսարիատից, ինչից էլ, ըստ Անուշի, կարելի է ենթադրել, թե նա գրանցումից չի հանվել, չնայած հաշվառման ցուցակում չվերականգնվելով` մինչև հիմա չի կարողացել ստանալ անգամ իր անձնագիրը:

«Պասպորտ չի կարում հանի, տուն չի կարում պահանջի, որտև ընդեղ տանից օրդեր չեն տալի, որ ինքը ընդեղ գրանցված ա, պասպորտ բաժնից հանել են», -բացատրում է Անուշը:

Մի քանի տարի առաջ Անուշի երկու դուստրերն ամուսնանում են: Բայց, ինչպես մայրն է նկարագրում, «Ո՛չ մեկը լավ բախտ ունեցավ, ո՛չ էլ մյուսը: Էրկուսն էլ անորակ ամուսիններ… Հիմա արդեն մեկը էրկու երեխա ունի, մյուսն էլ` մեկը: Նույնությամբ իրանք են էս դժվարությունը կրում: Նույն պատմությունն ա, ոնց որ իմս էր»:

Լիլիթը` Անուշի փոքրը, երկու անհաջող ամուսնություն է ունեցել, երկու դեպքում էլ` ամուսնալուծվել: Տարբեր ամուսիններից ծնված երկու որդիներն էլ` վեցամյա Վահրամը և երեք տարեկան Նարեկը, ամբողջությամբ գտնվում են մոր խնամքի տակ: Լիլիթի ամսական եկամուտը, սակայն, բացի մոտակայքի սաունայում օրական 3000 դրամ աշխատավարձից (մոտ 10 դոլար), 20,000 դրամ սոցիալական նպաստն է (մոտ 65 դոլար), ինչը, հատկապես վերջին տարիների գնաճի պայմաններում հազիվ թե բավարարի միայնակ մորը երկու անչափահաս երեխաներին ապահովել անգամ առաջին անհրաժեշտության ամենատարրական պարագաներով: Իսկ մանկապարտեզ, ուր հաճախում է Վահրամը, ամսական վարձը 8400 դրամ է (27,5 դոլար):

Տղան արդեն դպրոցահասակ է, բայց մայրն ու տատը որոշել են նրան այս տարի դպրոց չուղարկել: Ինչպես իրենք են ասում` երկու պատճառով. Նախ` չունենալով համապատասխան միջոցներ, նրանք ի վիճակի չեն եղել նախապատրաստվել դպրոցին, գնել հագուստ, կոշիկ, գրենական պիտույքներ: Բացի այդ էլ, Վահրամը փոքր-ինչ հետ է մնացել իր հասակակիցներից մտավոր զարգացմամբ և դպրոց գնալու դեռ պատրաստ չէ` հատուկ ուշադրություն պահանջելով մինչև դպրոց գնալը:

«Էրեխեքը բոլոր բարիքներից զուրկ են մնացել: Էրեխեն հագնել ա ուզում, հայրություն ա ուզում… Ես ի վիճակի չեմ ո՛չ մայրության, ո՛չ հայրության: Կիսամարդ եմ ես»,- ասում է Լիլիթը, ով ոչ մի օգնություն չի ստանում երեխաների հայրերից:

Լիլիթի քրոջ` Արմինեի վիճակն այնքան է վատանում, որ նա մեկ ու կես տարի հոգեբուժարանում է անցկացնում` մայրական պարտականությունները թողնելով քրոջ` Լիլիթի վրա:

«Հա՛մ Նարեկին էր կերակրում, հա՛մ քրոջ որդուն: Էրեխեն հիվանդացավ, էլի՛ Լիլիթն էր պահում: Ծանր հոգսը մենք ենք կրել: Նա սկի տեղյակ չի եղել. փախնում, կորում էր…»,- շարունակում է Անուշը:

Հիվանդանոցից դուրս գրվելուց հետո Արմինեի վիճակը փոքր-ինչ կայունացել է, բայց մայրը ամեն երկու ամիսը մեկ հիվանդանոցից դեղեր է ստանում Արմինեի համար: Հաճախ էլ հիվանդության պատճառով Արմինեն ի վիճակի չի լինում խնամել իր երեխային, բռնկվում է:

«Հիշում եմ` առաջներում էդ տեսակ հիվանդներին տուն էին հատկացնում, որ առանձին ապրի: Ու դա ճիշտ է` տենց մարդկանց պտի առանձնացնեն, տուն տան»,- ասում է մայրը:

Վերջերս նաև կողերից ցած` որովայնի ձախ կողմում, Արմինեի մոտ խոշոր արյունազեղում է հայտնվել: Մայրն անմիջապես դիմել է մասնագետներին, որոնք, սակայն, խորհուրդ տալով շուտափույթ վիրահատել` ծառայության դիմաց 160,000 դրամ են պահանջել (մոտ 524 դոլար):

«Հնարավորություն չունեմ, որ կարողանամ իրան օպերացիա անել տամ, որտև էտքան գումար չունեմ: Դե, ես էլ ասեցի` որ չունեմ` որտեղի՞ց տամ: Որ շատ ժամանակ նեղվում ա, ասում եմ` հա՛, կտանեմ, բայց ո՞նց տանեմ, ո՞ւր տանեմ»:

Լիլիթը դիմել է համապատասխան մարմիններ` փորձելով որևէ կերպ լուծել իր որդիների ու նաև իր ողջ ընտանիքի բնակարանային խնդիրները, բայց պատասխանն առայժմ բացասական է եղել:

«Բոլոր տեղերն էլ դիմել եմ` թաղապետարան, լրիվ տեղերը, որ էս էրեխեքին տուն հատկացնեն: Իրեք ամիս առաջ եմ դիմել թաղապետարան, թուղթ են տվել, որ բնակարանով մենք ձեզի չենք կարող օգնել: Տղա էրեխա են, ես էս դոմիկի մեջ ինչքա՞ն պահեմ: Տնակ ա, էս ցրտին, էրկուսին էլ ծոցս եմ քնցնում: Տեղաշոր չունեմ, ստից-ընդից բուրդ եմ հավաքում, վերմակ եմ կարում, որ էրեխեքս չմրսեն»:

«Ծայրահեղ վիճակ ա. Հեն ա` աբոյներն էլ ճղված, սաղ ջարդված ներսից, անձրև ա գալիս, ջուրը` չռռում վրեքներս»,- շարունակում է Լիլիթը, ներկայացնելով «տնային» պայմանները:

Կենցաղային պայմանների բացակայությունից զատ, ամայի ու մեկուսացած այս տարածքում, որ Երևանի արդյունաբերական շրջաններից մեկում է, սուր է նաև շրջակա միջավայրի խնդիրը: Հարևանությամբ գործող ասֆալտի գործարանից արտանետվող ավազի փոշուց Լիլիթի փոքր տղան` Նարեկը, շնչառական խնդիրներ է ձեռք բերել:

«Ասֆալտի գործարան ա, ամբողջ ավազի փոշին նստում ա, ամբողջ օրը էրեխեքին հիվանդանոց ենք տանում, ամեն շաբաթ… Էրեխեն հազում ա, ասում են` սաղ թոքերում նստվածք ա, սաղ էդ ասֆալտի փոշին ա»:

Անուշն էլ մտահոգություն է հայտնում, որ չնայած Շիրակի 45 հասցում իրենց ներկայիս գրանցմանը` իր ընտանիքը նորից կարող է հայտնվել փողոցում: Հողատարածքը, որի վրա դրված է տնակը, սեփականաշնորհված չէ:

«Մերն էլ չի, կարան գան, էսի վերցնեն, էլի նախկին կյանքով, մի պադստանցիա, մի բան ճարեմ, էս դոմիկը դնեմ… Որտե՞ղ գնամ, որ ես կարանամ ապրեմ: Անհնար ա, հո՞ չեմ կարա շալակս կապեմ, գնամ: Պտի էս փեդերը (որով տունը կառուցված է) ծախեմ, էրեխեքին հավաքեմ, գնամ էլի ըդենց մի տեղ»:

http://www.armenianow.com/hyesanta/2009/9336/tiny_home_big_problems_where_c