Դառնություններ, բաժանում ու չափածո երազներ

Հուլիսի 5, 2007



Ռուզաննա Ամիրաղյան

 

Էմմա և Գևորգ Մալխասյանների տունը քանդվեց ու վերացավ 1988-ի երկրաշարժի ժամանակ:

«Մեր տունը միշտ շեն է եղել: Ես շատ էի սիրում տարբեր համեղ բաներ պատրաստել ու հաճախ` օրը մի քանի անգամ»:

 

Երկրաշարժից հետո երրորդ երեխայով հղի Էմման երկու զավակների` Ֆրիդայի ու Սիրանուշի հետ տեղափոխվում է Ռուսաստան` Սոչի, որտեղ որոշ ժամանակ անց նրանց միանում են նաև Գևորգի ծնողները: Երկու տարի այնտեղ ապրելուց հետո ընտանիքը վերամիավորվում է Գյումրիում, որտեղ ընտանիքի նոր երեքսենյականոց բնակարանում ծնվում են երկու կրտսերները` Լուսինեն ու Հայկը:

 

Բայց երկրաշարժի ու Խորհրդային Միության փլուզման, դրանց հաջորդած պատերազմի և սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամի արդյունքում Մալխասյան ամուսինները գործազուրկ են դառնում:

 

Բազմազավակ ընտանիքի վիճակն ավելի է վատթարանում, երբ ծանր հիվանդանում են Գևորգի տարեց ծնողները:

 

«Մենք աշխատանք չունեինք, իսկ երկու ծանր հիվանդ խնամելը մեծ ծախսեր էր պահանջում: Ստիպված վաճառեցինք բնակարանը, և ամուսնուս ծնողների մահվանից հետո այդ գումարը հազիվ բավականացրեց բոլոր պարտքերը մարելուն ու էս տնակն առնելու համար»,- ասում է Էմման:

 

Շատերի նման Գյումրիում Մալխասյաններն ապրում են երկուսենյականոց նեղ ու երկար, մութ ու ցուրտ մի տնակում, որտեղ Մալխասյանների հետ միասին ապաստան են գտել Ճիճու անունով կատուն ու չալ շնիկը:

 

«Անցյալ տարի էրեխեքի գրապահարաններն ենք վառել, որ կարողանանք մի քիչ տաքացնել տունը: Էստեղ գազ կա, բայց մենք չենք քաշում, որովհետև փող չունենք: Ճիշտ է, նախատեսված 40000 դրամը մեզնից չեն վերցնում, բայց 28-29 հազար դրամ պիտի վճարենք միացման համար ու մեկ էլ պիտի խողովակներ առնենք»:

 

«Անցյալ տարի քաղաքապետարանը տնակներում բնակվողներին տասը հազարական դրամ տրամադրեց ձմեռվա վառելիք գնելու համար, բայց այդքան գփողով ինչքա՞ն վառելիք կառնես»,- ասում է Էմման:

 

«Ոնց էլ լինի, ամսական երկու հազարից ավելի հոսանք չենք օգտագործում,- ասում է Էմման ու ավելացնում,- ի՞նչ անեմ, պիտի տեղավորվեմ: Ցուրտ որ լինում է, վերմակի տակից դուրս չենք գալիս»:

 

Հինգ ամիս առաջ Գևորգը մեկնել է Ռուսաստան` արտագնա աշխատանքի: Այս ընթացքում  միայն մեկ անգամ է գումար ուղարկել ընտանիքին` հեռուստացույց գնելու համար:

 

«Էրեխեքը հեռուստացույց չունեին: Ուղարկեց, ասեց` էս հեռուստացույցի փողն է»,- ասում է Էմման:

 

Ու ընտանիքի կապը Գևորգի հետ ընդհատվեց:

 

Հիմա Մալխասյանների ամսական եկամուտը 29000 դրամ նպաստն է:

 

«Նպաստի հաշվին մոտիկ կրպակներից ապառիկ ենք վերցնում, հետո, որ նպաստը ստանում ենք, փողն ենք տալիս»,- ասում է Էմման:

 

«Որ ձեռքս պատահական գործ էընկնում, անում եմ: Պատվերով հագուստ են գործում: Բայց դա էլ շատ հաճախ չի լինում: Աղջիկս փորձեց աշխատանքի տեղավորվել. փոքրիկ խանութում վաճառող էր, մի երկու ամիս աշխատավարձ տվեցին, բայց հետո պակասորդ էին տվել ու ստիպել, որ վաճառողները փակեն պակասը: Նա էլ դուրս եկավ աշխատանքից»:

 

«Փոքրերս արդեն երկու շաբաթ դպրոց չեն գնում. շոր չունեն, կոշիկ չունեն: Չգիտեմ` ի՞նչ պիտի անեմ: Լուսինես հարցնում է. «Մինչև ե՞րբ պիտի սենց տանը նստենք»: Բայց ի՞նչ անեմ, ես էլ չգիտեմ»:

 

Երեխաներն եղած հագուստը հերթով են հագնում ու չեն բողոքում:

 

«Ամռանը գործ ընկավ ձեռքս, դպրոցի համար տետր-գրիչ առա, բայց դասագիրք էլ չունեն, որ դասի գնան: Միայն Հայկս ունի,- ասում է Էմման: — Բայց չէի ասի, որ շատ է սիրում դպրոց գնալ. մտքին միայն սպորտն է, շատ է սիրում սպորտը»:

 

Հայկը բռնցքամարտով է զբաղվում: Ու չնայած չունի սպորտային հանդերձանք, միևնույն է շարունակում է պարապել:

 

Մոր խոսքերով` Հայկը մի երազանք ունի` որ հայրը վերադառնա ու մեկ էլ «մեծանա, փող աշխատի ու լիքը-լիքը մեշոկներով ուտելիք բերի», որ մայրը նորից համեղ ճաշեր պատրաստի:

 

«Երբ մի քիչ փող եմ ունենում, միս եմ առնում ու խինկալի կամ պելմենի եմ սարքում, որ կարողանամ էրեխեքիս կշտացնել»,- ասում է Էմման, մինչ կրտսեր դուստրը` Լուսինեն, յուղի ու փոշու հաստ շերտով պատված գազայրոցի վրա կարտոֆիլ է տապակում:

 

Իսկ Անուշը բանաստեղծություններ է գրում: Բացում է մաշված մի տետր ու ապակու փոխարեն ցելոֆանապատ պատուհանների միջով ներս թափանցող սառը քամու սուլոցի ներքո կարդում.

 

Ապրե~լ…

լոկ միայն անիմաստ ապրել:

Բայց ինչի՞ համար

և լոկ ո՞ւմ համար,

Ապրե~լ…

Չեմ ժխտում ու դեռ ուզում եմ,

բայց առանց պատճառ,

լոկ միայն ապրե՞լ,

Ապրե~լ…

Վայե՞լք է միգուցե չապրած,

Ապրե~լ…

Սպասո՞ւմ է միգուցե մեռած,

Ապրե~լ…

Չեմ ժխտում,

բայց առանց պատճա՞ռ,

Միգուցե դու գաս ու դառնաս պատճառ:

Ապրե~լ…

Միգուցե ապրելո՞ւ համար,

Ապրել` քո սերը գտնելու համար

Ու լոկ միայն քեզ տրվելու համար,

Ապրե~լ…

 

 

Միգուցե և ճշտի համար:

 

Նա նույնպես երազում է հոր վերադարձի մասին…